Irak hükümetinin gümrük ve vergi oranlarını sert biçimde artırma kararı, sınır ticaretini adeta kilitledi. Özellikle Federal Kürdistan Bölgesi üzerinden Irak’ın orta ve güney kentlerine mal gönderen tüccarlar, maliyetlerin birkaç katına çıktığını, ticaretin ise hızla eridiğini söylüyor. Kararın ardından İbrahim Halil Uluslararası Sınır Kapısı’nda ticari hareketlilik neredeyse durdu.
Yılın başından bu yana birçok üründe yüksek oranlı gümrük vergileri devreye sokan Irak federal hükümeti, ASYCUDA gümrük sistemini uygulamaya alarak sabit ücret dönemini fiilen bitirdi. Önceden konteyner başına alınan tek kalem vergi, yerini oransal ve yüksek vergilendirmeye bıraktı. Bu değişiklik, en ağır darbeyi Kürdistan Bölgesi üzerinden ticaret yapan şirketlere vurdu.
“PİYASADA ŞOK ETKİSİ YARATTI”
Rudaw’a konuşan tüccar ve ticaret uzmanı Meysem Vaid Bolani, Bakanlar Kurulu’nun 2010 tarihli 22 sayılı Gümrük Tarifeleri Yasası’nı aniden hayata geçirmesinin piyasada büyük bir sarsıntı yarattığını söyledi.
“Daha önce her konteyner için 3 milyon dinar sabit vergi ödeniyordu. Oransal sisteme geçilmesiyle bu rakam 10 milyon dinara kadar çıktı. Sorun vergi alınması değil; bu artışın ani ve ölçüsüz olması” diyen Bolani, piyasada fiyatların hızla yükseldiğini vurguladı.
Bolani’ye göre bu tablo, zaten daralan piyasayı daha da boğarken, düşük gelirli kesimleri doğrudan etkiliyor ve kaçakçılığı teşvik eden bir zemin yaratıyor.
VERGİ FARKI KAÇAKÇILIĞI BÜYÜTÜYOR
Bağdat ile Federal Kürdistan Bölgesi arasındaki vergi farkına dikkat çeken Bolani, bazı ürünlerde Bağdat’ta verginin yüzde 30’a ulaştığını, Federal Kürdistan Bölgesi’nde ise yüzde 5 seviyesinde kaldığını belirtti.
“Bu fark, tüccarı doğal olarak Kürdistan Bölgesi kapılarına yönlendiriyor” diyen Bolani, özellikle elektronik ürünler ve cep telefonlarında yaşanan artışın çarpıcı olduğuna işaret etti. Bolani, “Daha önce yüzde 6,5 olan vergi, ASYCUDA sistemiyle yüzde 30’a çıktı. Bu, kaçakçılığın önünü açan başlıca nedenlerden biri” dedi.
İBRAHİM HALİL’DE TİCARET YÜZDE 65 ERİDİ
Rûdaw’ın Zaho muhabirinin aktardığına göre, yeni uygulamaların ardından İbrahim Halil Sınır Kapısı’ndaki ticaret hacmi yüzde 65’ten fazla düştü. Bölgede faaliyet gösteren binden fazla şirketin büyük bölümü ya işlerini askıya aldı ya da ciddi zararlarla karşı karşıya kaldı.
Zaho muhabiri Xerib Mecid, “İbrahim Halil üzerinden ithalat yapan tüccarların yaklaşık yüzde 90’ı mallarını Irak’ın orta ve güney kentlerine gönderiyordu. Yeni prosedürlerle bu geçişler neredeyse tamamen durdu” dedi.
HER 100 DOLARDA 17 BİN DİNAR KAYIP
Tüccarların bir diğer sorunu ise döviz. Resmi kurdan dolar temin edemeyen tüccarlar, serbest piyasaya yönelmek zorunda kalıyor. Bu da her 100 dolarda 15 ila 17 bin dinar zarar anlamına geliyor.
Tüccarlar, bu gidişatın devam etmesi halinde yalnızca dış ticaretin değil, iç piyasaların da ciddi bir pahalılık dalgasıyla karşı karşıya kalacağı uyarısında bulunuyor.
ASYCUDA NEYİ DEĞİŞTİRDİ?
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) tarafından geliştirilen ASYCUDA sistemi, gümrük işlemlerini dijitalleştirmeyi ve şeffaflaştırmayı amaçlıyor. Sistemle birlikte ürünler uluslararası HS kodlarına göre sınıflandırılıyor, gümrük vergileri sabit ücretler yerine yüzdesel oranlarla otomatik hesaplanıyor.
Kaçakçılıkla mücadele ve vergi gelirlerini artırma hedefiyle devreye alınan ASYCUDA, Irak’ta uygulamaya geçmesiyle birlikte birçok üründe vergi yükünü katladı. Sonuç ise net: daralan ticaret, artan maliyetler ve özellikle Kürdistan Bölgesi’ndeki tüccarlar için giderek ağırlaşan bir ekonomik tablo.
